# B12 Eksikliği Belirtileri Nelerdir?
B12 vitamini eksikliği yavaş gelişebilir; çünkü vücut birkaç yıl yetecek kadar B12 depolayabilir. İlk yakınmalar yorgunluk, güçsüzlük, soluk cilt, iştah azalması, kilo kaybı, çarpıntı ve nefes darlığı gibi genel belirtiler olabilir. Bunlar megaloblastik anemiyle ilişkili olsa da başka hastalıklarda da görülebilir.
B12 sinir sistemi için gerekli olduğundan ellerde ve ayaklarda uyuşma, karıncalanma veya yanma; denge bozukluğu, yürümede güçlük, hafıza sorunları, kafa karışıklığı, depresif belirtiler ve dilde ağrı ortaya çıkabilir. Önemli nokta, sinir hasarının anemi olmadan da gelişebilmesidir. Tedavi gecikirse bazı nörolojik hasarlar kalıcı olabilir.
Kimler risk altındadır?
Veganlar ve çok az hayvansal ürün tüketenler besinsel risk taşır. İleri yaş, pernisiyöz anemi, atrofik gastrit, çölyak veya Crohn hastalığı, bariatrik cerrahi ve mide-bağırsak ameliyatları emilimi azaltabilir. Metformin ile mide asidini baskılayan ilaçların uzun süre kullanımı da B12 düzeylerini etkileyebilir. Gebelik ve emzirmede vegan beslenen kişilerde hem anne hem bebek açısından planlama önemlidir.
Tanı nasıl konur?
Değerlendirmede tam kan sayımı ve serum B12 ölçümü kullanılır. Sınırda sonuçlarda metilmalonik asit, bazen homosistein ölçümü eksikliği netleştirmeye yardımcı olabilir. Folat eksikliği benzer anemi yapabildiğinden birlikte incelenebilir. Pernisiyöz anemi şüphesinde intrinsik faktör antikorları gibi ek testler gerekebilir.
Tek bir laboratuvar sonucu, belirtiler ve risk öyküsünden bağımsız yorumlanmamalıdır. Yüksek doz folik asit B12 eksikliğine bağlı anemiyi düzeltebilir ancak sinir hasarını önlemez; bu nedenle yalnız folatla kendi kendine tedavi uygun değildir.
Serum B12 değerinin referans aralığında görünmesi de her klinik durumda işlevsel eksikliği kesin biçimde dışlamayabilir.
Tedavi eksikliğin nedenine ve şiddetine göre ağızdan yüksek doz B12 veya enjeksiyonla yapılabilir. Beslenme yetersizliğinde kaynakların düzenlenmesi gerekir; kalıcı emilim bozukluğunda uzun süreli tedavi ve izlem gerekebilir. Şiddetli güçsüzlük, yeni gelişen yürüme bozukluğu, belirgin uyuşma veya bilişsel değişiklik varsa gecikmeden tıbbi değerlendirme alınmalıdır.
Kansızlık olmadan da sinir sistemi etkilenebilir
B12 eksikliği uyuşma, karıncalanma, denge güçlüğü, unutkanlık ve dilde hassasiyet yapabilir. Kan sayımının normal olması nörolojik eksikliği tamamen dışlamaz; yüksek folat alımı da kansızlık görünümünü maskeleyebilir. Uzun süren nörolojik hasarın bir bölümü kalıcı olabileceği için değerlendirme geciktirilmemelidir.
Sınırda serum B12 sonucunda metilmalonik asit gibi destekleyici testler kullanılabilir; böbrek işlevi sonuç yorumunu etkileyebilir. Eksiklik doğrulandığında yalnız değeri yükseltmek değil, vegan beslenme, ilaç, pernisiyöz anemi veya emilim bozukluğu gibi nedeni belirlemek gerekir.
Sık sorulan sorular
**Normal kan sayımı B12 eksikliğini dışlar mı?** Hayır. Nörolojik bulgular anemi gelişmeden önce ortaya çıkabilir.
**B12 tedavisi hemen etki eder mi?** Kan değerleri haftalar içinde düzelebilir; nörolojik iyileşme daha uzun sürebilir ve gecikmiş olgularda tam olmayabilir.
Kaynaklar
- Vitamin B12 · NIH ODS
- Vitamin B12: Health Professional Fact Sheet · NIH ODS
- Vitamin B12 deficiency in over 16s · NICE