Ispanak nedir?
Ispanağın yenilen kısmı yeşil yaprakları ve körpe saplarıdır. Yaprakları çeşidine göre düz veya kıvrımlı olabilir. Küçük yapraklar daha narin bir dokuya sahipken büyük demetlerde saplar daha belirgindir. Çiğken hafif otsu olan tadı, pişirildiğinde daha yoğun hissedilir.
Bir tencere dolusu ıspanağın pişerken küçülmesi mutfakta en kolay fark edilen özelliklerinden biridir. Yapraklar yumuşayıp hacmini kaybettiği için çiğ bir kaseyle pişmiş bir kase aynı miktarda sebzeyi temsil etmez. Alışverişte ne kadar ıspanak gerektiğini düşünürken bu farkı hesaba katmak yararlıdır.
Ispanak A vitaminine dönüşebilen karotenoidler, C vitamini ve magnezyum gibi besin öğeleri içerir. Demir de sağlar; ancak bitkisel kaynaklardaki demirin emilimi öğünün içeriğinden etkilenir. Bu yüzden ıspanağı yalnızca demirle tanımlamak, hem diğer özelliklerini hem de sofradaki kullanımını geri planda bırakır.
Türk mutfağında pirinçli veya bulgurlu tencere yemeği, yumurtalı ıspanak ve börek harcı yaygın kullanım örnekleridir. Yaprakların hafif tadı yoğurt, peynir ve yumurtayla birlikte kullanılmasına elverişlidir. Körpe yapraklar salataya, daha büyük yapraklar pişmiş yemeklere ayrılabilir.
Kısa profil
- Besin grubu: Sebzeler
- Kaynak tipi: Bitkisel kaynak
- Bilimsel isim: Spinacia oleracea
- Diğer adları: Spinach
Ispanak ile yapılan yemekler ve tarifler
Yaşam, üretim ve çeşitler
Doğal Yaşam Alanı
Ispanak serin koşullarda yetişen bir kültür sebzesidir. Sıcak hava ve uzayan günler çiçeklenmeye geçişi hızlandırabilir; yaprak için yetiştirilen üründe bu durum hasat dönemini etkiler.
Türkiye'de Yetiştirildiği Bölgeler
Tarım ve Orman Bakanlığının 2020 üretimini ele alan ıspanak kılavuzunda Ege, İç Anadolu, Karadeniz, Marmara ve Akdeniz bölgelerinde üretim belirtilir. İzmir, Ankara, Samsun, Manisa ve Bursa bunların içindeki üretim illerinden bazılarıdır. Bölgeye göre ekim ve hasat dönemi değişir.
- Ege Bölgesi
- İç Anadolu Bölgesi
- Karadeniz Bölgesi
- Marmara Bölgesi
- Akdeniz Bölgesi
- Türkiye / İzmir
- Türkiye / Ankara
- Türkiye / Samsun
- Türkiye / Manisa
- Türkiye / Bursa
- Türkiye / Tokat
- Türkiye / Sakarya
- Türkiye / Mersin
- Türkiye / Adana
- Türkiye / Balıkesir
- Türkiye / Osmaniye
Üretim Yapılan Ülkeler
Bakanlık kılavuzunun FAO 2019 verilerine dayanan bölümünde Çin, ABD, Japonya ve Türkiye yer alır. Ülkeler burada üretim örnekleri olarak verilmiştir; bugünkü sıralamayı ifade etmez.
- Çin
- ABD
- Japonya
- Türkiye
Türler / Çeşitler
Ispanaklar yaprak biçimlerine göre düz yapraklı, kıvırcık yapraklı ve bunların arasında kalan gruplarda ele alınabilir. Baby ıspanak ifadesi genellikle genç hasat edilen küçük yaprakları anlatır.
- Düz yapraklı ıspanak
- Kıvırcık yapraklı ıspanak
- Yarı kıvırcık yapraklı ıspanak
Tüketim notları
Yaprakların diplerinde toprak kalabildiği için ıspanağı ayıklayıp dikkatle yıkayın. Çürümüş yaprakları ayırın. Salatada kullanacaksanız yıkadıktan sonra fazla suyunu uzaklaştırmak sosun sulanmasını azaltır.
Alırken yaprakları diri, rengi canlı demetleri seçin. Islak ve ezilmiş yapraklar daha çabuk bozulabilir. Buzdolabında saklayın ve tazeyken kullanın. Yıkayıp kaldırıyorsanız yaprakların üzerinde fazla su bırakmayın.
Börek veya gözleme harcında fazla su hamuru yumuşatabilir; bu nedenle harcın suyunu kontrol etmek önemlidir. Tencere yemeğinde ise yaprakların kendi suyunu bırakacağını hesaba katın. Çorba, omlet ve makarnaya eklendiğinde kısa sürede yumuşar; pişirme süresini yaprakların istediğiniz dokusuna göre ayarlayın.
Sık sorulan sorular
Ispanak neden pişerken küçülür?
Yapraklar ısıyla yumuşar ve su bırakır; aralarındaki boşluklar da azalır. Bu yüzden büyük bir çiğ demet, piştiğinde daha az yer kaplar.
Baby ıspanak ayrı bir bitki mi?
Bu ad genellikle genç hasat edilmiş küçük ıspanak yaprakları için kullanılır. Tek başına ayrı bir botanik tür belirtmez.
Ispanak çiğ yenir mi?
İyi yıkanmış körpe yapraklar salatalarda kullanılabilir. Daha büyük veya sert saplı yapraklar ise pişmiş tariflerde daha rahat kullanılabilir.
Vitaminler ve diğer besin öğeleri
- Vitamin A Vitamin
- Vitamin B2 (Riboflavin) Vitamin
- Vitamin B6 (Piridoksin) Vitamin
- Vitamin B7 (Biotin) Vitamin
- Vitamin B9 (Folat) Vitamin
- Vitamin C Vitamin
- Vitamin E Vitamin
- Vitamin K Vitamin
- Magnezyum Mineral
- Kalsiyum Mineral
- Demir Mineral
- Manganez Mineral
- Potasyum Mineral
- Omega-3 Omega yağ asidi
- ALA Omega yağ asidi
- Glutamin Amino asit
- Elektrolitler Diğer bileşen
- Betain Diğer bileşen
- Nitrat / Pancar Kökü Diğer bileşen
Ispanak ile ilgili takviye rehberleri
Kaynaklar
- Spinach · University of Minnesota
- Growing spinach and Swiss chard in home gardens · University of Minnesota Extension
- Iron · NIH Office of Dietary Supplements
- Ispanakta Pirolizidin Alkaloidleri Kılavuzu · Tarım ve Orman Bakanlığı