Patates nedir?
Patatesin sofraya gelen kısmı bitkinin toprak altında oluşturduğu yumrudur. Dışında ince veya daha kalın bir kabuk, üzerinde de yeni sürgünlerin çıkabildiği gözler bulunur. Kabuğu ve içi çeşidine göre beyaz, sarı, kırmızımsı ya da mor tonlarda olabilir. Bu görünüm farkları, pişince elde edilen dokuyla her zaman birebir örtüşmez.
Bazı patatesler haşlandığında biçimini daha iyi korur; bazıları daha kolay dağılıp püreye dönüşür. Salatada dilimlerin bütün kalmasını isterken püre için yumuşak bir doku aranır. Bu nedenle patates seçerken yalnızca iriliğine değil, mümkünse kullanım amacına ilişkin bilgiye de bakmak yararlıdır.
Patates nişastasıyla karbonhidrat sağlar; potasyum ve C vitamini de içerir. Bir haşlanmış patatesle bol yağda kızarmış patatesin yemeğe katkısı aynı değildir. Eklenen yağ, tuz ve soslar değiştikçe hazır yemeğin içeriği de değişir. Patatesi yalnızca kızartma üzerinden değerlendirmek mutfaktaki diğer kullanım biçimlerini gözden kaçırır.
Türkiye'de farklı yükseklik ve iklimlere sahip bölgelerde yetiştirilir. Ekim ve söküm takvimi bölgeye göre değiştiğinden tek bir ulusal hasat ayı vermek yanıltıcı olur. Depolanan ürün de hasat dışındaki dönemlerde satışa sunulabilir.
Kısa profil
- Besin grubu: Bitkisel Kaynaklar
- Kaynak tipi: Bitkisel kaynak
- Bilimsel isim: Solanum tuberosum
Patates ile yapılan yemekler ve tarifler
Yaşam, üretim ve çeşitler
Doğal Yaşam Alanı
Patates tarımda yumruları için yetiştirilen bir kültür bitkisidir. Gevşek ve suyu iyi geçiren toprak, yumruların gelişmesine yardımcı olur. Yumruların toprakla örtülü kalması ışığa maruz kalmalarını azaltır.
Türkiye'de Yetiştirildiği Bölgeler
TEPGE'nin 2024 raporundaki 2023 ekim alanı tablolarında Niğde, Afyonkarahisar, Kayseri, İzmir, Konya, Sivas, Nevşehir, Aksaray ve Adana yer alır. Bu alanlar farklı üretim takvimlerine sahip bölgelere örnektir.
- Türkiye / Niğde
- Türkiye / Afyonkarahisar
- Türkiye / Kayseri
- Türkiye / İzmir
- Türkiye / Konya
- Türkiye / Sivas
- Türkiye / Nevşehir
- Türkiye / Aksaray
- Türkiye / Adana
Üretim Yapılan Ülkeler
TEPGE'nin 2024 raporunda kullanılan 2022 dünya verilerinde Çin, Hindistan, Ukrayna, Rusya ve Bangladeş önemli üretici ülkeler arasındadır. Türkiye'de de patates üretimi yapılır; burada güncel sıra veya pay verilmemiştir.
- Çin
- Hindistan
- Ukrayna
- Rusya
- Bangladeş
- Türkiye
Türler / Çeşitler
Mutfakta patatesler pişme özelliklerine göre de ayrılır. Aşağıdaki gruplar botanik tür veya tescilli çeşit adı değil, kullanım özelliklerini anlatır.
- Unlu dokulu patatesler
- Sıkı dokulu patatesler
- Çok amaçlı patatesler
Tüketim notları
Sert, belirgin çürüme ve yeşillenme göstermeyen yumruları seçin. Serin, karanlık ve hava alan bir yerde saklayın. Işığa maruz kalmak yeşillenmeye yol açabilir; yeşillenmiş veya belirgin biçimde filizlenip bozulmuş patatesleri yemeklerde kullanmayın.
Toprağı temizlemek için patatesi hazırlamadan önce yıkayın. Kabuklu pişirilecekse yüzeyini iyice temizleyin. Benzer büyüklükte parçalar birlikte daha dengeli pişer. Haşlama, buharda pişirme ve fırınlama farklı doku seçenekleri sağlar.
Salata için haşlanmış parçaları ezmeden karıştırın. Püre için yumuşamış patatesi ezin; çorba veya sulu yemekte ise parçaların fazla dağılıp dağılmadığını kontrol edin. Tarifin istediği kıvam, pişirme süresini belirleyen temel ayrıntıdır.
Sık sorulan sorular
Patates kök müdür?
Yenilen bölüm, bitkinin toprak altında oluşturduğu bir gövde yumrusudur. Havuç gibi bir kök değildir.
Patates neden yeşillenir?
Işık alan yumrularda yeşillenme oluşabilir. Patates bu nedenle karanlıkta saklanır; yeşillenmiş ürün iyi bir tüketim seçeneği değildir.
Salatalık ve pürelik patates neden farklı olur?
Çeşitler nişasta ve doku özellikleri bakımından ayrılır. Bazıları pişerken dağılmaya, bazıları biçimini korumaya daha yatkındır.
Vitaminler ve diğer besin öğeleri
- Vitamin B3 (Niasin) Vitamin
- Vitamin B5 (Pantotenik Asit) Vitamin
- Vitamin B6 (Piridoksin) Vitamin
- Vitamin C Vitamin
- Magnezyum Mineral
- Bakır Mineral
- Krom Mineral
- Fosfor Mineral
- Potasyum Mineral
- Elektrolitler Diğer bileşen
Patates ile ilgili takviye rehberleri
Kaynaklar
- Potatoes · University of Minnesota
- Growing potatoes in home gardens · University of Minnesota Extension
- Patates Ürün Raporu 2024 · TEPGE
