Gıda takviyeleri hakkında güvenilir bilgi platformuTR
TR
Bitkisel kaynak

Domates

Domates, sulu eti ve tatlı-ekşi tadıyla salatalarda, kahvaltıda, soslarda ve tencere yemeklerinde kullanılan bir yaz ürünüdür.

Domates nedir?

Domatesin ince kabuğunun altında etli duvarlar, çekirdekler ve sulu bölmeler bulunur. Olgun kırmızı domates en tanıdık görüntü olsa da sarı, turuncu ve farklı tonlarda çeşitleri vardır. Küçük çeri domatesle iri dilimlik domatesin yalnızca büyüklüğü değil, etinin sıkılığı ve su oranı da farklı olabilir.

Botanik olarak meyvedir; mutfakta ise çoğunlukla sebze gibi kullanılır. Bir dilim ekmeğin yanında çiğ yenebilir, doğranıp salataya katılabilir veya pişirilerek yemeğin suyuna ve sosuna dönüşebilir. Bu geniş kullanım alanı nedeniyle sofralık domatesle salça üretimine ayrılan domates aynı özelliklere göre seçilmez.

Domates su içeriği yüksek bir yiyecektir; C vitamini ve kırmızı renginde rol oynayan likopen gibi bileşenler içerir. Çiğ domates, pişmiş sos ve yoğunlaştırılmış salça aynı ürün değildir. Özellikle porsiyon veya besin değeri karşılaştırırken kullanılan biçimi ayırmak gerekir.

Tarlada yetişen domates sıcak dönemin ürünüdür. Seralar ve farklı bölgelerin üretim takvimleri satış dönemini uzatır. Bu yüzden kışın da domates bulunması, açık tarla hasadının her yerde yıl boyunca sürdüğü anlamına gelmez. Tadını ise mevsimin yanında çeşit, olgunluk ve saklama koşulları da etkiler.

Kısa profil

  • Besin grubu: Sebzeler
  • Kaynak tipi: Bitkisel kaynak
  • Bilimsel isim: Solanum lycopersicum

Domates ile yapılan yemekler ve tarifler

Yaşam, üretim ve çeşitler

Doğal Yaşam Alanı

Sofralık domates tarımda yetiştirilen bir kültür bitkisidir. Güneşli, sıcak ve don riski olmayan koşullarda gelişir. Toprağın suyu geçirmesi ve bitkinin düzenli su alması önemlidir.

Türkiye'de Yetiştirildiği Bölgeler

TEPGE'nin 2024 raporundaki 2023 verilerinde Akdeniz, Marmara, Ege ve İç Anadolu üretim bölgeleri arasında yer alır. Antalya, Bursa ve Manisa öne çıkan illerdendir. Üretim açık tarlada veya örtü altında yapılabilir.

  • Akdeniz Bölgesi
  • Marmara Bölgesi
  • Ege Bölgesi
  • İç Anadolu Bölgesi
  • Türkiye / Antalya
  • Türkiye / Bursa
  • Türkiye / Manisa

Üretim Yapılan Ülkeler

TEPGE'nin 2024 raporunda yer alan 2022 dünya verileri Çin, Hindistan, Türkiye, ABD, Mısır ve İtalya gibi üretici ülkeleri kapsar. Bu liste güncel bir sıralama değil, üretim coğrafyasına örnektir.

  • Çin
  • Hindistan
  • Türkiye
  • ABD
  • Mısır
  • İtalya

Türler / Çeşitler

Domatesler meyve büyüklüğü, biçimi ve kullanım amacıyla da tanımlanır. Çeri ve salçalık gibi adlar tek bir tescilli çeşidi değil, benzer kullanım özellikleri olan grupları anlatabilir.

  • Çeri domates
  • İri dilimlik domates
  • Uzun / erik biçimli domates
  • Salçalık domates

Tüketim notları

Salata için olgun ama dilimlenirken biçimini koruyan domatesler kullanılabilir. Sos için daha yumuşak, iyi olgunlaşmış meyveler uygundur. Küflü veya çürümüş ürünler sos yapmak için de kullanılmamalıdır.

Henüz olgunlaşmamış domatesleri doğrudan güneş almayan oda koşullarında olgunlaştırabilirsiniz. Kesilmiş domatesi buzdolabına kaldırın. Satın aldığınız miktarı kısa sürede kullanmak, domatesin doku ve aromasını korumayı kolaylaştırır.

Domatesi doğramadan önce yıkayın. Kabuğunu veya çekirdekli iç kısmını ayırmak her tarifte gerekli değildir; bu tercih sosun veya salatanın istediği kıvama bağlıdır. Uzun pişen bir sosla taze doğranmış domatesin dokusu farklı olacağından kullanım amacına göre hazırlayın.

Sık sorulan sorular

Domates meyve mi sebze mi?

Çiçekten gelişen ve tohum taşıyan kısmı yenildiği için botanik olarak meyvedir. Mutfaktaki kullanımı ise çoğunlukla sebze grubundadır.

Her domates salça için aynı sonucu verir mi?

Hayır. Et ve su oranı farklı olduğu için elde edilen kıvam ve yoğunlaştırma süresi değişebilir.

Çeri domates tek bir çeşit mi?

Çeri adı küçük meyveli bir grubu anlatır; bu grubun içinde farklı çeşitler bulunur.

Vitaminler ve diğer besin öğeleri

Domates ile ilgili takviye rehberleri

Kaynaklar